Terugblik Over de Grens #7 – cultuur voorbij landsgrenzen

Op donderdag 12 februari 2026 stroomde Rozet in Arnhem vol voor de zevende editie van Over de Grens, de halfjaarlijkse talkshow van Cultuur Academy. Deze editie draaide om internationaal werken: hoe kijk je als maker of organisatie verder dan Nederland? Wat vraagt dat artistiek, praktisch en financieel? En hoe geef je interculturele samenwerkingen vorm in je dagelijkse praktijk?

Host Jelko opende de middag met een verkenning van de zaal: wie was er solo gekomen, wie kende niemand? Al snel bleek het publiek divers – makers, programmeurs en organisaties die allemaal op hun eigen manier werken aan verbinding over grenzen.

Het buitenland als springplank

Theatergroep BOT weet als geen ander dat Nederlands succes kan groeien door eerst buiten de landsgrenzen door te breken. Tomas Postema vertelde hoe dat voor BOT begon: met een straatfestival in Aurillac. "We hadden het gevoel dat alles kon gebeuren," zei hij. En dat gevoel klopte: een programmeur in het publiek zocht achteraf contact, wat een eerste domino in beweging zette.

Die eerste stap leidde tot een netwerk van programmeurs in Frankrijk, die razend enthousiast bleken over het werk van BOT. "We hebben een kaart van Frankrijk gekocht en zijn op pad gegaan!" Objecttheater staat internationaal in verbinding met poppentheater – en BOT past daar goed in. De sleutel: aanwezig zijn op de toonaangevende showcase festivals, zodat het begint te gonzen.

Tegelijkertijd benadrukt Tomas hoe belangrijk het is om mensen met kennis van de buitenlandse markt om je heen te verzamelen. Want het gaat ook wel eens mis. Technische ondersteuning verschilt per land, zowel in kwaliteit als in veiligheidseisen. En het publiek? "In Duitsland besluiten mensen bij voorbaat al dat het een gezellige avond gaat worden. In Frankrijk lacht iedereen te pas en te onpas. Daar moesten we ook aan wennen."

"Het is belangrijk dat je de juiste mensen om je heen hebt die kennis en ervaring hebben met de buitenlandse scene."

Internationale residenties voor muzikanten

Waar BOT via festivals de grens over ging, koos The Playground Residence voor residenties als vertrekpunt. Initiatiefnemer Thijs organiseerde al langer reizen voor muzikanten om andere Europese makers te ontmoeten. “Maar ik merkte dat mensen toch minder snel echt de interactie opzochten.” Dat wilde hij anders aanpakken. Het resultaat: The Playground Residence, professionele residenties waarbij muzikanten samen reizen, creëren en van elkaar leren.

Johanneke nam deel aan o.a. de editie in Polen. “Je stelt jezelf voor door muziek te laten horen. Je verkent samen de omgeving, eet samen. Er is veel vrijheid om dingen te initiëren en elkaar op te zoeken.” Juist in een andere context ontdek je wat essentieel is. “Je merkt dat je misschien wel dezelfde waarden deelt.” De kracht van Playground zit in de openheid: er wordt niet gestuurd op output. “Er kan van alles per ongeluk gebeuren.” Soms levert dat een nieuwe EP op, soms vooral nieuwe inzichten.

Het organiseren van internationale residenties bleek weerbarstig. Thijs vroeg collega’s om hulp bij Europese subsidies en greep kansen aan waar ze zich voordeden. “Ik heb me in bochten moeten wringen om het te laten werken.” Maar inmiddels staat de residentie op eigen benen – met komende edities in Lithouwen (Midzomernacht), op de boot van Antwerpen naar Rotterdam, en een Lustrumeditie in Berlijn.

"Er wordt niet per se gestuurd op output – en dat maakt dat er heel veel per ongeluk kan gebeuren."

Een ontmoetingsplek voor alle culturen

Tussen de bankgesprekken door schoof Khaled Zedan aan bij het koffiezetapparaat. A Beautiful Mess, waar hij werkt, is geen gewoon restaurant. Het is een ruimte waar mensen van verschillende achtergronden en culturen elkaar ontmoeten – een veilige omgeving om van elkaar te leren. Khaled vertelde over de Community Meals die wekelijks plaatsvinden, en over het trainingsprogramma Restart, waarmee nieuwkomers geholpen worden aan werk. Niet alleen in Utrecht en Amsterdam, maar sinds juni ook in Arnhem bouwt A Beautiful Mess aan gemeenschappen waarin cultuur, ontmoeting en werk samenkomen.

Verbinding door film

De Filmraad – een initiatief onder coördinatie van Focus Arnhem en Ruimtekoers – brengt nieuwkomers en Arnhemmers samen via film. Shehade Saleh vertelde hoe hij, toen hij net in Nederland was, nauwelijks wist waar hij aan toe was. Solliciteren lukte niet, de toekomst was onzeker. "Je kunt geen kant op. Daar kun je eenzaam en verdrietig van worden.” Via de Filmraad vond hij een plek.

"Via film leren we elkaar beter kennen en komen we tot het fundament van mens zijn," zei Shehade. De aanpak is eenvoudig maar krachtig: een introductie, de film, en een nagesprek – met ruimte om daarna zelf het gesprek voort te zetten. Films uit de hele wereld komen aan bod, van Arabisch tot Iraans. De grootste uitdaging? Niet de filmkeuze, maar de ondertiteling zodat iedereen het kan volgen. “We delen uiteindelijk dezelfde verhalen en emoties.”

"Via film leren we elkaar beter kennen en komen we tot het fundament van mens zijn."

Binnen Focus waren nauwelijks structurele aanpassingen nodig; de bereidheid om ruimte te maken was er. Tegelijkertijd is continuïteit niet vanzelfsprekend, benadrukt Shehade. Wie een nieuw bestaan in Nederland opbouwt, moet keuzes maken en dan vallen vrijwilligersprojecten soms als eerste weg. Dat vraagt om flexibiliteit en begrip vanuit de organisatie. Juist daarin schuilt de kracht van het project: internationale samenwerking zit niet alleen in reizen over grenzen, maar ook in het duurzaam verwelkomen van nieuwe perspectieven in je eigen stad.

Pass 'm door

Jesse van den Berg van Café de Plak in Nijmegen– "een eetcafé, bar en collectief met veel eigenwijze mensen met een sterke mening en een voelbare queer geschiedenis" – paste het stokje door aan Café De Kurk in Arnhem, een stuk jonger maar niet minder eigenzinnig.

Als afsluiter presenteerde Mare Ju, fashion design student en allround maker uit Nijmegen, een modeshow-collectie en een film over surveillance in de stad Nijmegen. De film speelt zich af op het Vasim-terrein en is gemaakt in samenwerking met experimenteel platform Amalgamation.

Wat bleef hangen?

De zevende editie van Over de Grens liet zien dat internationaal werken niet alleen gaat over fondsen en reizen, maar over moed, nieuwsgierigheid en de bereidheid om je te verhouden tot een andere context. Van objecttheater in Franse zalen tot muzikale residenties in Oost-Europa, van film als verbindingsmiddel in Arnhem tot een restaurantconcept dat culturen samenvoegt – de middag bewees dat de mooiste samenwerkingen beginnen met een open blik én de moed om die eerste stap te zetten.

Wil je op de hoogte blijven van de volgende Over de Grens? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

Foto: Kevin Canales