Lobbyen voor cultuur: zo krijg je lokaal invloed

Lobbyen klinkt voor veel cultuurprofessionals groot of spannend. Toch is het in de praktijk vaak minder ingewikkeld dan het lijkt. Lobbyen is vooral: weten hoe de gemeente werkt, relaties opbouwen, je verhaal scherp formuleren en op het juiste moment aan de juiste persoon vertellen. Juist op lokaal niveau liggen er kansen om invloed uit te oefenen op cultuurbeleid, subsidies en randvoorwaarden.

In dit artikel leggen we uit hoe lobbyen binnen de gemeentelijke context werkt. Daarnaast delen we inzichten uit een gesprek met Mattijs Loor, raadslid voor gemeente Arnhem, die zowel de politieke praktijk als de culturele sector van binnenuit kent.

Wat is lobbyen (en wat niet)?

Lobbyen is het op een gestructureerde en transparante manier delen van informatie met politici en beleidsmakers, met als doel om invloed uit te oefenen op keuzes, prioriteiten en beleid op de langere termijn. Het gaat om relaties opbouwen, wederzijds begrip creëren en laten zien waarom jouw onderwerp of organisatie maatschappelijk relevant is.

Lobbyen is geen eenmalige actie en zeker geen trucje om iets ‘geregeld te krijgen’. Het is een doorlopend proces waarin je informatie deelt, relaties onderhoudt en laat zien waarom jouw onderwerp ertoe doet. Mattijs benadrukt daarin dat ‘incidentele kwesties’ niet zo interessant zijn voor raadsleden. Juist de grote lijnen zijn interessant. Wat betekent dit voor de sector als geheel?

Hoe werkt de gemeente eigenlijk?

Elke gemeente heeft een gemeenteraad, die door inwoners wordt gekozen tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. De raad bepaalt de grote lijnen van het beleid en controleert het dagelijks bestuur: het college van burgemeester en wethouders. Wie invloed wil uitoefenen op cultuurbeleid, heeft dus vaak met meerdere rollen binnen de gemeente te maken.

• De gemeenteraad stelt de kaders vast. Raadsleden besluiten over beleid, begroting en prioriteiten en maken politieke keuzes namens de inwoners.
• Het college van burgemeester en wethouders voert dit beleid uit. Wethouders zijn verantwoordelijk voor specifieke portefeuilles, zoals cultuur of economie, en leggen voorstellen voor aan de raad.
• Ambtenaren bereiden beleid voor en zorgen voor de uitvoering. Zij weten wat binnen bestaande regels en subsidiestromen mogelijk is.

Raadsleden en fractievolgers (ondersteuner van een fractie, maar geen gekozen raadslid) zijn dus belangrijke schakels in het politieke proces, benadrukt Matthijs. Zij kunnen onderwerpen agenderen, vragen stellen en het college aanspreken, maar gaan niet over de uitvoering. “Raadsleden besluiten bijvoorbeeld niet over individuele subsidies. Het heeft wél zin om het gesprek te voeren over uitgangspunten en beleid.”

💡 Tip: In dit kennisbankartikel lees je hoe de gemeenteraad is opgebouwd, welke rollen er zijn en hoe besluitvorming in de praktijk werkt.

Contact met de raad

Onderwerpen aandragen of inspreken bij de raad kan via de griffie of door contact te zoeken met raadsleden en fractievolgers. Je kunt ook een mail sturen aan alle raadsleden tegelijkertijd of aan alle fractievolgers. Dit doe je door je mail te richten aan raadsleden@arnhem.nl of gemeenteraad@nijmegen.nl.

📨 Wil je weten welk raadslid je voor jouw specifieke onderwerp kan aanschrijven? Het overzicht van raadsleden en hun portefeuilles in Arnhem is hier te vinden, het overzicht van raadsleden en hun portefeuilles in Nijmegen is hier te vinden.

Lobbyen rond gemeenteraadsverkiezingen

Lobbyen werkt het best als je meebeweegt met de politieke agenda. Niet elk moment is even geschikt en de timing verschilt per fase in de bestuursperiode. Dit zijn belangrijke momenten in de politieke cyclus:

Voorjaar (maart–juni)

• Na de verkiezingen en vóór de zomer komt de politieke machine op gang
• Goed moment voor kennismaking met (nieuwe) raadsleden
• Ruimte voor gesprekken zonder directe druk van besluiten

Voorjaarsnota (meestal april)

• Financiële hoofdlijnen voor het komende jaar worden besproken
• Cruciaal moment om richting te geven aan prioriteiten
• In verkiezingsjaren vaak gekoppeld aan coalitieafspraken

Coalitieonderhandelingen (na verkiezingen)

• Partijen bepalen gezamenlijke koers en ambities
• Kans om cultuur als onderdeel van bredere maatschappelijke opgaven te positioneren
• Input moet vooraf goed voorbereid zijn, liefst collectief vanuit de sector

Najaar (begroting)

• Grote besluiten over budgetten en beleid
• Minder ruimte voor nieuwe thema’s
• Lobby richt zich hier vooral op bijsturen en behouden

💡 Tip: Begin ruim vóór verkiezingen met relatieopbouw en werk samen met andere organisaties of platforms voor gezamenlijke inbreng. Wees ook selectief in wie je benadert en waarom. “Je moet elkaar al kennen op het moment dat er iets speelt,” zegt Mattijs.

Wat is een goed lobbyverhaal?

Een goed lobbyverhaal gaat verder dan je eigen organisatie. Raadsleden kijken naar het bredere belang. “Het helpt als je niet alleen vertelt wat je zelf doet, maar ook weet wat er in de rest van de sector gebeurt. Dan breng je iets algemeens, geen individueel belang,” zegt Mattijs. “Lobbyen is niets meer dan informatie overdragen. Daarvoor moet je weten wie met welke vraag rondloopt.”

Moet je dan met heel veel cijfers komen? Nee, zegt Mattijs. “Cijfers en impactverhalen vullen elkaar aan. Cijfers laten zien over wie en hoeveel mensen het gaat, verhalen geven betekenis en context. Bereik en maatschappelijke impact spelen daarbij een grote rol.”

Een concreet voorbeeld uit Arnhem is de oprichting van Platform Amateurkunst Arnhem. Het PAA lobbyt voor structurele ondersteuning en agendeert het belang van amateurkunst in Arnhem, mede beïnvloed door de noodzaak om wisselvalligheid in politieke steun op te vangen. Samenwerking, timing en een duidelijke structuur maakten hier het verschil. “Er was momentum, er speelde iets en de sector wist zich te verenigen. Daarmee werd duidelijk waar de urgentie lag en wie het aanspreekpunt was.”

Wat gaat vaak mis?

Volgens Mattijs zijn er een aantal terugkerende valkuilen bij lobbyverzoeken. Zo kan de boodschap onsamenhangend zijn of steeds veranderen, waardoor onduidelijk wordt wat er nu precies wordt gevraagd. Ook het regelmatig wisselen van contactpersonen werkt averechts, omdat relaties tijd nodig hebben om opgebouwd te worden. Daarnaast ontbreekt het soms aan een helder doel of verhaal dat verder gaat dan het eigen belang. Tot slot ziet Matthijs nog regelmatig uitnodigingen (gastentickets voor theatervoorstellingen of tentoonstellingen) of vormen van VIP-behandeling of cadeaus, terwijl dit in veel gemeenten niet meer is toegestaan en eerder averechts werkt dan helpt.

Praktische eerste stappen

Wil je met lobbyen aan de slag? Dan helpen deze eerste stappen om gericht en realistisch te beginnen:

• Verdiep je in hoe jouw gemeente is georganiseerd en wie welke rol heeft
• Breng in kaart welke raadsleden en fractievolgers relevant zijn voor jouw onderwerp
• Zoek samenwerking met andere organisaties, platforms of netwerken
• Formuleer een verhaal dat verder gaat dan je eigen organisatie of belang
• Begin op tijd, bouw relaties op en blijf zichtbaar in de stad

💡 Tip: Als laatste take-away geeft Mattijs nog mee dat je het speelveld echt moet kennen, voordat je gaat lobbyen. “Weet wat het beleid is, welke subsidiestromen er zijn en wat er in jouw sector speelt. Dan heb je ook echt iets te brengen.”