Joost Klapmuts

Startende ondernemers

Je hebt een idee, een plan of misschien al de eerste opdracht te pakken, maar hoe begin je officieel als ondernemer in de cultuursector? Op deze verzamelpagina vind je antwoord op de vragen waar veel startende makers en ondernemers mee zitten. Van het kiezen van een rechtsvorm tot het opzetten van je administratie: dit stappenplan helpt je op weg!

Ondernemerschap in de cultuursector

Of je nu kunstenaar, vormgever, docent, muzikant of producent bent: starten met ondernemen roept vaak dezelfde vragen op. Hoe richt je je bedrijf in? Hoe bepaal je wat je waard bent? En hoe combineer je zakelijkheid met artistieke vrijheid? Veel beginnende makers lopen tegen vergelijkbare twijfels aan: waar vind ik opdrachten, hoe regel ik mijn financiën en hoe blijf ik trouw aan mijn eigen visie? Anderen gingen je al voor en delen waardevolle lessen over samenwerken, onderhandelen en groeien als zelfstandige tijdens het Mentorschapsprogramma van Cultuur Academy:

Wil je ook aan de slag met jouw praktijk? Bekijk het stappenplan hieronder of ontdek via onze kennisbank hoe je stap voor stap professionaliseert.

Stappenplan: starten als zelfstandige

1. Wanneer richt je een onderneming op?

Je kunt prima beginnen met losse klussen of betaalde opdrachten, maar zodra je regelmatig factureert of structureel werkt aan opdrachten, beschouwt de Belastingdienst dat als ondernemerschap. Je moet je dan inschrijven bij de Kamer van Koophandel (KVK). Werk je maar af en toe aan een project, zoals een eenmalige expositie of productie? Dan kun je dat ook via je inkomstenbelasting opgeven en hoef je je niet in te schrijven via de KvK.

Voorbeeld: een acteur die meerdere rollen speelt bij verschillende gezelschappen per jaar moet zich inschrijven als ondernemer; een kunstenaar die één keer per jaar exposeert, hoeft dat meestal nog niet.

2. Bepaal je activiteiten

Wat ga je precies doen als ondernemer? Lesgeven, maken, optreden, ontwerpen of produceren? In de culturele praktijk combineren veel mensen meerdere functies. Dat mag: je kunt bij je inschrijving bij de KvK verschillende activiteiten opgeven.

Voorbeeld: een ontwerper die naast grafische opdrachten ook workshops geeft, registreert beide activiteiten bij de KVK.

🎧 Luistertip: In de driedelige podcast Altijd een weg beantwoorden Arnhemse (podcast)makers Melanie Maria en Derk Muller de vraag: waar begin je als je net van de kunstacademie komt en een beroepspraktijk wil opbouwen? Het antwoord: er is altijd een weg.

3. Kies een ondernemingsvorm

De meeste makers starten met een eenmanszaak – eenvoudig op te richten en met belastingvoordelen voor starters. Werk je samen met anderen, dan kan een v.o.f. interessant zijn. Bij groei of als je personeel wilt aannemen, kan een bv slim zijn. En wil je structureel subsidies aanvragen, dan is een stichting vaak de beste keuze: bij veel fondsen is dit een voorwaarde om aan te kunnen vragen.

Voorbeeld: een muzikant die zijn band wil professionaliseren kan een stichting oprichten voor subsidieaanvragen, en daarnaast als zzp’er optreden en factureren.

4. Kies een bedrijfsnaam

Je bedrijfsnaam is het gezicht van je onderneming. Kies iets wat bij je past en dat ruimte laat voor groei. Je kunt ook meerdere handelsnamen registreren onder één eenmanszaak.

Voorbeeld: een theatermaker schrijft zich in als “Studio Van Dijk”, maar gebruikt daarnaast “Spelatelier Nijmegen” als naam voor zijn workshops. Controleer of de domeinnaam en socialmediahandles nog vrij zijn!

5. Schrijf je in bij de Kamer van Koophandel

Maak een afspraak bij de KVK en geef je activiteiten, bedrijfsnaam en rechtsvorm door. Je krijgt bij je inschrijving ook direct een btw-nummer. Tijdens je inschrijving worden ook de SBI-codes gekoppeld die jouw werkveld beschrijven. Sta hier wel even bij stil: SBI-codes worden niet alleen gebruikt voor registratie, maar kunnen ook bepalend zijn voor toegang tot subsidies en regelingen, zoals ontwikkelbudgetten. Zorg dus dat je activiteiten zo volledig mogelijk worden vastgelegd en laat, als dat past bij je praktijk, meerdere codes opnemen. Deze kun je later altijd aanpassen. Bekijk hier alle codes die door instanties als Platform ACCT worden erkent als ‘creatieve industrie’.

Kijk op kvk.nl voor de actuele eisen en kosten.

Voorbeeld: een acteur krijgt de code “activiteiten op het gebied van uitvoerende kunst” toegewezen; een tekstschrijver “overige vormen van scheppende kunst”.

6. Open een zakelijke rekening

Niet verplicht, maar wel overzichtelijk. Zo houd je privé en zakelijk gescheiden, wat tijd scheelt bij je administratie en een professionele indruk maakt. En een voordeel is: bij de aangifte btw hoef je met een aparte rekening niet meer te zoeken tussen privétransacties.

💡 Tip: gebruik boekhoudsoftware of werk samen met een financieel adviseur of boekhouder die de cultuursector goed kent.

7. Zet je administratie op

Een goede administratie is onmisbaar. Houd je uren bij, bewaar bonnetjes en facturen en noteer je inkomsten en uitgaven.

Voorbeeld: een illustrator die 1.225 uur per jaar aan haar bedrijf besteedt, kan gebruikmaken van de zelfstandigenaftrek.

De financiële administratie

Werk je aan een cultureel project of initiatief? Dan is de kans groot dat je met financiering te maken krijgt. En dus ook met het bijhouden van een goede administratie. Of het nu gaat om subsidies, inkomsten uit kaartverkoop of sponsorgeld - een overzichtelijke financiële administratie is onmisbaar.

8. Verzeker je

Ondernemen brengt risico’s met zich mee. Denk aan een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor als je ziek wordt, of een aansprakelijkheidsverzekering als je schade veroorzaakt tijdens een productie.

Voorbeeld: een decorbouwer die in een theater werkt, wil verzekerd zijn als er iets misgaat tijdens de opbouw.

💡Tip: Lees meer over verzekeringen en broodfondsen in de cultuursector of duik eens in het AOV Fonds Kunst en Cultuur: een vorm van crowdsurance dat een slimme oplossing biedt als alternatief voor de arbeidsongeschiktheidsverzekering (ook voor startende ondernemers).

9. Stel algemene voorwaarden op

Met algemene voorwaarden verklein je je risico’s. Ze beschrijven wat jij levert, wat je klant mag verwachten en wat er gebeurt bij vertraging of schade.

Voorbeeld: een fotograaf kan in de algemene voorwaarden vastleggen dat de klant het beeld alleen mag gebruiken voor een afgesproken doel.

10. Word zichtbaar

Je onderneming is opgericht – nu wil je zichtbaar zijn. Maak een portfolio, gebruik sociale media en bouw een netwerk op.

Voorbeeld: een maker die zijn werk deelt via Instagram en een nieuwsbrief bouwt sneller aan een trouwe achterban dan iemand die alleen op mond-tot-mondreclame vertrouwt. Hier vind je tips om gratis promotie te maken!

Hulp voor startend ondernemers

Jezelf continu professioneel blijven ontwikkelen is belangrijk voor je duurzame inzetbaarheid en verdienvermogen binnen de sector. Voor het financieren van je ontwikkeling kun je in aanmerking komen voor verschillende bijdragen. Zo is er bijvoorbeeld Werktuig PPO. Als jij investeert in je professionele ontwikkeling, investeert Werktuig PPO met jou mee. Werktuig PPO stimuleert dit door tot maximaal 1/3 van de kosten bij te dragen, met een maximumbijdrage van € 2250,- per 12 maanden. Lees hier alle voorwaarden en hoe je aanvraagt.

En ken jij deze regelingen voor zzp’ers al? Profiteer van subsidie voor o.a. (loopbaan)advies of een tegemoetkoming voor je verzekering!

Tot slot

Wil je verder met de thema’s uit dit artikel? Deze organisaties bieden praktische ondersteuning, kennis en begeleiding voor cultuurprofessionals in verschillende fases van hun loopbaan.

ArtEZ Business Centre – Onderdeel van ArtEZ University of the Arts. Stimuleert ondernemerschap onder kunstenaars, ontwerpers en musici met trainingen, begeleiding en netwerkactiviteiten.
Cultuur Oost – Regionale kennis- en ontwikkelpartner voor cultuurprofessionals in Gelderland. Werkt aan talentontwikkeling, cultuureducatie en professionalisering.
BeroepKunstenaar (Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten) – Platform met praktische informatie over ondernemerschap, financiering, rechten en netwerken binnen de culturele sector.
Cultuur+Ondernemen – Landelijke kennisorganisatie die kunstenaars, makers en culturele instellingen ondersteunt met advies, leningen en trainingen rond ondernemerschap en financiering.
HAN Centrum voor Ondernemerschap (Hogeschool van Arnhem en Nijmegen) – Stimuleert ondernemerschap bij studenten en alumni met coaching, masterclasses en netwerkondersteuning.
Startclub Arnhem – Regionaal netwerk voor startende ondernemers. Biedt coaching, trainingen en community-events voor jonge ondernemers in uiteenlopende sectoren, ook binnen cultuur.
Poppunt Gelderland – Platform voor muzikanten, producers en popprofessionals. Verbindt makers, biedt coaching, kennisdeling en zichtbaarheid in de Gelderse popscene.
De Nieuwe Oost – Productiehuis en talentontwikkelorganisatie voor makers in theater, muziek en literatuur. Biedt coaching, begeleiding en presentatiekansen.
Plaatsmaken (Arnhem) – Werkplaats voor beeldende kunst en grafisch ontwerp, met ateliers, tentoonstellingen en begeleidingstrajecten voor kunstenaars.
Stichting Ontwerp Platform Arnhem (OPA) – Platform dat ontwerpers en creatieve ondernemers in Arnhem verbindt. Organiseert bijeenkomsten, projecten en tentoonstellingen rond design en innovatie.