Slim statiegeldsysteem bij evenementen: de Ernemse Hertcups

Duurzaamheid is geen bijzaak meer in de cultuursector. Van energieverbruik tot mobiliteit en van catering tot afvalstromen: podia en evenementen zoeken naar praktische oplossingen die echt verschil maken. In Arnhem wordt daar concreet mee geëxperimenteerd via een pilot met herbruikbare bekers: de Ernemse Hertcups. Een van de eerste locaties waar het systeem werd getest, is Musis & Stadstheater Arnhem. In dit artikel delen Dani Levy (initiatiefnemer APD CUP) en Matthijs de Jong (coördinator hospitality bij Musis) hun ervaringen. Wat was de aanleiding? Hoe werkt het systeem in de praktijk? En wat levert het op voor bezoekers én organisatie?

Van frustratie naar innovatie

Voor Dani begon het bij een herkenbaar probleem. “Ik ben zelf evenementenorganisator en ik worstel met plastic afval wat ontstond bij evenementen,” vertelt hij. Via een sponsor kwam hij in aanraking met technologie van TOMRA: een machine die meer kon innemen dan alleen statiegeldflessen. Dat bracht hem op een idee. “Waarom ontwikkelen we niet een beker die plastic bekers vervangt, en een machine die zo’n beker kan herkennen en statiegeld kan terugstorten, volledig geautomatiseerd?”

Wat begon als experiment in Apeldoorn, groeide snel uit tot een serieus concept. Tijdens een groot evenement rond de jaarwisseling 24/25, met 7.000 bezoekers, werd het systeem getest op snelheid, gebruiksgemak en bereidheid tot inleveren. “We hadden eigenlijk alleen maar positieve reacties,” zegt Dani. “Vanaf daar hebben we het doorontwikkeld.”

Wat maakt het systeem anders?

Volgens Dani zit het verschil niet alleen in de herbruikbare beker, maar juist in de motivatie. “Ook in bestaande statiegeldsystemen wordt vaak nog wegwerp plastic gebruikt. De laatste beker wordt niet meer ingeleverd, want daar zit geen voordeel meer aan.” Zeker bij buitenevenementen belandt die beker alsnog op de grond. “In ons systeem heb je er wél voordeel aan,” legt hij uit. “Zelfs al is het je beker niet, heb je nog motivatie om bekers in te leveren en op te ruimen. Dat zorgt voor schone evenemententerreinen.” Alle bekers worden na afloop professioneel gewassen en opnieuw ingezet. “De hele keten werkt zo afvalvrij.”

De eerste grote vuurproef in Arnhem

Bij Musis speelde een andere, maar minstens zo urgente vraag. “We hebben verschillende voorstellingen, maar ook sta-producties zoals popconcerten en dansfeesten,” vertelt Matthijs. “Voorheen werkten we met plastic bekers. Na afloop was de zaal een enorme bende. We waren altijd lang bezig met opruimen. Dat moest anders.”

Met een maximale capaciteit van 1.800 bezoekers is afval geen klein probleem. Musis was al begonnen met een muntensysteem om bewustwording te vergroten. De ontmoeting met Dani kwam op het juiste moment. “Ik moest even overtuigd worden,” zegt Matthijs eerlijk. “Het eerstvolgende concert was Machine Head, helemaal uitverkocht. We hebben de knoop doorgehakt en besloten: we gaan het testen met een vol huis.” Met ondersteuning van Dani en TOMRA werd het systeem ingevoerd.

Hoe werkt het?

Het principe is eenvoudig. Bij Musis betaalt de bezoeker bij het eerste drankje €2 statiegeld voor de herbruikbare beker. Bij een volgend drankje lever je je beker in en krijg je een schone terug. Ben je je beker kwijt, dan betaal je opnieuw statiegeld. Aan het eind van de avond lever je de beker in bij een slimme inlevermachine, een zogeheten smartbin. Via een QR-code ontvang je €1 terug. De andere euro wordt gebruikt voor het wassen, opslaan en vervoeren van de bekers. “We investeren in de machines en de bekers. Bezoekers krijgen een deel terug. Zo dekken we de kosten,” zegt Matthijs.

Voor Musis was het systeem net zo nieuw als voor het publiek. Daarom werden bezoekers vooraf geïnformeerd via een nieuwsbrief en hingen er op locatie duidelijke instructies bij de barren en in de foyer. Wat opviel? “Mensen hadden het snel onder de knie. Het was nieuw, maar we hebben vrij weinig vragen gehad.” Volgens Matthijs komt er bovendien positieve feedback uit de zaal. Bezoekers waarderen het dat Musis actief bezig is met een duurzame oplossing voor het gebruik van plastic. “Je merkt dat mensen het belangrijk vinden dat we hierin stappen zetten. Dat helpt ook bij de acceptatie.”

Effect achter de schermen

Voor het barpersoneel veranderde er minder dan verwacht. Matthijs: “De bar krijgt actiever bekers terug, maar die slaan we gewoon op in boxen. Dat gaat heel efficiënt. Het kost geen extra ruimte of tijd.” In de foyer zorgden de smartbins voor een subtiele gedragsverandering. “Normaal gaat iedereen na afloop direct naar de garderobe. Nu verspreiden mensen zich over de bar, de machines en de garderobe. De wachtrijen zijn minder lang, en de foyers blijven schoon.”

Volgens Dani zijn er een paar cruciale succesfactoren:

De statiegeldwaarde moet hoog genoeg zijn om inleveren aantrekkelijk te maken.
Instructies moeten helder zijn.
Er moet voldoende capaciteit zijn om wachtrijen te voorkomen.

“Als dat klopt, is er een hoge bereidheid en veel positieve ervaringen,” zegt Dani. Het verschil na het eerste concert was groot, zag Matthijs. “Na Machine Head was de zaal vrijwel leeg van plastic en afval. Dat was bijzonder, en nieuw voor ons.”

Opschalen: wat is ervoor nodig?

De pilot past binnen bredere duurzaamheidsambities in Arnhem. De gemeente is aangehaakt via het programma Duurzaamheidsladder Evenementen (DLE), waarin afvalreductie een belangrijk thema is. Musis organiseerde samen met Dani en de gemeente een middag om het systeem te presenteren aan andere partijen.

“We zijn de eerste in Arnhem geweest die hiermee zijn begonnen,” zegt Matthijs. Sinds augustus 2025 is het systeem meerdere keren toegepast bij popconcerten en dansavonden. Met de ervaringen die inmiddels zijn opgedaan, kijkt Musis samen met APD en op basis van feedback van bezoekers hoe het systeem verder geoptimaliseerd kan worden binnen het gebouw. “We leren elke keer bij,” aldus Matthijs. “Samen onderzoeken we hoe we het nog slimmer en efficiënter kunnen inzetten.”

Van succesvolle pilots naar de Ernemse Hertcups

Na de eerste succesvolle ervaringen bij Musis is het bekerretoursysteem op verschillende locaties en evenementen in Arnhem getest. Tijdens Park Open bleek het effect direct zichtbaar: na afloop lagen er vrijwel geen plastic bekers meer in het park en was de hoeveelheid zwerfafval aanzienlijk verminderd. Ook tijdens het EK Speedcubing, met deelnemers en bezoekers uit de hele wereld, werkte het systeem goed. Ondanks de verschillende nationaliteiten begreep iedereen snel hoe het inleveren van bekers werkte. Bij het stampvolle concert van Europe afgelopen oktober in Musis bleek vervolgens dat het systeem steeds beter ingeburgerd raakt bij zowel bezoekers als medewerkers.

De pilot wordt inmiddels voortgezet onder de naam Ernemse Hertcups. Ook lokale partijen dragen bij, zoals de Groene Rijders, die helpen om de logistiek rondom de bekers duurzaam te organiseren. De volgende stap is verdere toepassing bij grotere evenementen en een vaste Arnhemse binnenlocatie. Zo komt een breed gedragen, circulair bekersysteem voor de stad steeds dichterbij.